Naar de inhoud
OnsBord

intolerantie

FODMAP-bronnen vermijden (géén laag-FODMAP-dieet)

Dit profiel is géén laag-FODMAP-dieet, en het kan dat ook niet zijn. Het echte laag-FODMAP-dieet is een tijdelijk traject van een paar maanden waarin je eerst alle FODMAP's weglaat en ze daarna groep voor groep terugbrengt om te ontdekken waar jíj last van hebt — en dat hoort volgens de Nederlandse richtlijn uitsluitend onder begeleiding van een diëtist met kennis van dit dieet te gebeuren. Wat Pro-Monty hier doet is veel kleiner: de bekendste FODMAP-bronnen uit je weekmenu houden. Nuttig als hulpje naast je diëtist en de Monash-app. Geen vervanging ervan, en geen bewijs dat een gerecht laag in FODMAP's is.

Deze uitleg is niet door een deskundige beoordeeld

Samengesteld uit één professionele richtlijn, één overheidsbron, twee ziekenhuisfolders, één patiëntenvereniging en vier documenten van de onderzoeksgroep die het dieet heeft ontwikkeld, zonder beoordeling door een diëtist. Alle zes de organisaties stellen dat dit dieet begeleiding vereist. Dit profiel voert die begeleiding niet uit en vervangt haar niet.

Wat er nodig is voordat dit als betrouwbaar mag gelden: Drie dingen, en het eerste is geen tekst maar functionaliteit. Eén: de weergave moet het verschil tonen tussen "geen bekende FODMAP-bron gevonden" en "geschikt". Zolang dit profiel een gewoon groen vinkje geeft zoals de andere acht, belooft de interface iets wat de gegevens niet dragen. Dit is een harde voorwaarde, geen wens. Twee: een zichtbare vermelding bij dit profiel dat het geen laag-FODMAP-dieet is, dat het echte dieet tijdelijk is en begeleiding van een diëtist vereist, en dat de eliminatiefase niet bedoeld is om maanden of jaren vol te houden. Bij voorkeur met een moment waarop de site erop terugkomt. Drie: beoordeling door een diëtist met FODMAP-ervaring van de tien regels, en in het bijzonder van drie keuzes: tofu en tempé buiten de peulvruchtenregel houden, de zuivelgrens leggen bij het lactosegehalte dat in dit register staat, en asperge, champignon, doperwt en bleekselderij opnemen op grond van één bron.

Wat FODMAP's zijn, en waarom het er vijf groepen zijn

FODMAP is een afkorting voor een verzameling koolhydraten die in de dunne darm slecht of niet worden opgenomen. Ze komen daardoor in de dikke darm terecht, trekken onderweg water aan en worden daar door bacteriën snel afgebroken. Het gas en het vocht dat daarbij vrijkomt rekken de darmwand op, en dat is wat klachten geeft. Het zijn vijf groepen: fructanen (tarwe, rogge, ui, knoflook, prei), galacto-oligosachariden ofwel GOS (peulvruchten, soja, cashewnoot), lactose (melk, yoghurt, zachte kaas), overtollige fructose (appel, peer, mango, honing, gedroogd fruit) en polyolen zoals sorbitol en mannitol (champignon, bleekselderij, en zoetstoffen). Wie slecht tegen de ene groep kan, kan de andere vaak prima aan — en dat is precies waarom het echte dieet die groepen apart test.

Het is een traject van drie fasen, geen verbodslijst

Fase één is de eliminatie: twee tot zes weken vrijwel alles weglaten, onder begeleiding. Fase twee is de herintroductie: zes tot acht weken lang per FODMAP-groep uitproberen hoeveel je verdraagt, met een paar dagen tussen elke test. Fase drie is de persoonlijke versie die daaruit rolt — je laat alleen weg wat bij jou werkelijk klachten geeft, en zo min mogelijk. De Nederlandse richtlijn zegt met zoveel woorden dat de eliminatiefase alléén bedoeld is om te ontdekken welke groepen klachten geven en niet geschikt is voor de lange termijn. Dat is geen slag om de arm: FODMAP's zijn voedsel voor de darmflora, langdurig schrappen kan die samenstelling ongunstig beïnvloeden, en een eliminatiedieet dat blijft hangen geeft risico op tekorten en op een te beperkt eetpatroon. De richtlijn noemt daarbij ARFID met naam. Een weekmenu-app die deze lijst jaren blijft toepassen doet dus precies wat de richtlijn afraadt.

De hoeveelheid bepaalt alles, en juist die kent Pro-Monty niet

Dit is de kern van waarom dit profiel het echte dieet niet kan zijn. Bij FODMAP's is een product niet "goed" of "fout" maar goed tót een bepaalde portie. De Monash-app werkt daarom met een stoplicht per portiegrootte: dezelfde groente is groen bij twee eetlepels en rood bij een half bord. De patiëntenvereniging formuleert het zo dat een kleine hoeveelheid vaak wél wordt verdragen en een grotere niet, en het Ikazia Ziekenhuis schrijft dat geringe hoeveelheden in de praktijk meestal geen klachten geven. Die portiegrenzen staan in de Monash-app en nergens anders; ze zijn niet vrij beschikbaar en staan dus niet in dit register. Daar komt bij dat FODMAP's uit verschillende producten in één maaltijd bij elkaar optellen. Pro-Monty kan geen van beide: hij sluit een ingrediënt hélemaal uit of hélemaal niet, en telt nooit op.

Wat er wél kan zonder dat je het verwacht

Een uitsluitingslijst geeft snel het gevoel dat alles verboden is, en dat klopt hier niet. De bronnen noemen uitdrukkelijk een reeks producten als goed verdragen, en die staan gewoon in het register: ei, stevige tofu, tempé, gewoon gebakken vlees, vis en gevogelte, aardappel, rijst, quinoa, havermout, rijstwafel, glutenvrij brood, wortel, komkommer, sla, paksoi, aubergine, haricots verts, walnoot, pinda, pompoenpit, ahornsiroop, amandelmelk, lactosevrije melk, harde kaas, feta en brie. Twee daarvan zijn opvallend genoeg om apart te noemen: tofu en tempé staan bij de goed verdragen eiwitbronnen terwijl de rest van de peulvruchten juist wordt afgeraden, en ahornsiroop mag wél waar honing niet mag. Nog een: fructanen lossen op in water maar niet in vet, waardoor knoflookolie de smaak wel meeneemt en de FODMAP niet.

Waarom een groen vinkje hier weinig zegt

Van de ruim tweehonderd ingrediënten in dit register is er niet één waar een FODMAP-waarde bij staat. Dit profiel werkt daarom met namen: het kent ongeveer veertig producten die de bronnen als FODMAP-bron noemen, en het weet van de rest eenvoudigweg niets. Een gerecht dat geen van die veertig bevat komt er dus doorheen — ook als het vol asperge, bloemkool of watermeloen zit, en ook als er bouillon of een kant-en-klare saus in gaat waar ui- en knoflookpoeder in verwerkt zit. Bij histamine ligt dat anders: daar staat bij álle ingrediënten een waarde, en wat onbekend is blokkeert. Hier bestaat die vangnetwaarde niet. Lees een groen resultaat dus als "hier zit geen van de bekende bronnen in", niet als "dit is laag in FODMAP's".

Veelgehoord

Met een FODMAP-lijst in je app kun je het dieet zelf doen.

Nee, en dat is niet bescheidenheid maar wat de richtlijn voorschrijft: een laag-FODMAP-dieet mag alleen worden gevolgd onder begeleiding van een diëtist met kennis van dit dieet. Twee redenen. De eerste is dat het dieet pas iets oplevert in de tweede fase, de herintroductie — daar ontdek je welke groepen jóu raken, en dat is zonder begeleiding vrijwel niet goed te doen. De tweede is dat wie in de eliminatiefase blijft hangen zichzelf onnodig beperkt, met risico op tekorten en op een ongunstige darmflora. Een lijst is het makkelijke deel; het traject eromheen is het dieet.

Welke regels OnsBord hieruit toepast

  • geen ui, knoflook of prei vraagt bevestiging

    De grootste fructaanbronnen, en de enige die door alle vier de bronnen bij naam worden genoemd. Monash noemt bij de groenten artisjok, knoflook, prei, ui en bosui als bijzonder rijk aan fructanen; Amphia zet tarwe, uien en knoflook onder de fructanen; Ikazia noemt ui en knoflook als de producten die in de eliminatiefase als eerste weggaan. Rode ui en knoflookpoeder zijn dezelfde producten in een andere vorm en staan daarom in dezelfde regel.

  • geen asperge, champignon, doperwt of bleekselderij vraagt bevestiging

    Monash zet asperge, doperwt, champignon, artisjok, ui, knoflook en prei in de tabel bij de hoge groenten, en licht in de lopende tekst toe dat champignon en bleekselderij vooral mannitol leveren en de rest fructanen. Artisjok en bosui staan er ook bij maar komen in dit register niet voor.

  • geen tarwe-, rogge- of gerstproducten vraagt bevestiging

    Alle vier de bronnen noemen tarwe. Monash is het specifiekst: volkorenbrood, roggebrood, muesli met tarwe, tarwepasta en roggeknäckebröd als de fructaanrijke graanproducten, en in de tabel brood en ontbijtgranen op basis van tarwe, rogge of gerst. Dezelfde tabel noemt haver, quinoavlokken, pasta van quinoa, rijst of mais, gewone rijstwafels en brood zonder tarwe, rogge en gerst als de laag-FODMAP tegenhangers, en die staan alle in het register.

  • geen peulvruchten of sojaproducten vraagt bevestiging

    GOS is de FODMAP-groep van de peulvruchten. Monash noemt de meeste peulvruchten hoog en zet kidneybonen, spliterwten, falafel en bruine bonen in tomatensaus apart als bijzonder rijk aan GOS; Amphia zet peulvruchten en soja onder de galactanen; Ikazia en de Monash-inleiding noemen peulvruchten in één adem met tarwe, ui en knoflook. Sojamelk staat in deze regel en niet bij de zuivel, omdat de FODMAP er niet de lactose is maar de GOS uit de sojaboon.

  • geen cashewnoten vraagt bevestiging

    Monash noemt cashewnoot en pistache als de twee hoge noten, met GOS en fructanen als de betrokken groepen, en zet macadamia, pinda, pompoenpit en walnoot ernaast als de lage. Pistache komt in dit register niet voor; walnoot, pinda(kaas) en pompoenpit blijven op grond van diezelfde tabel gewoon toegestaan.

  • geen appel, peer, mango, vijg of gedroogd fruit vraagt bevestiging

    Monash noemt appel, peer, mango, kers, vijg, nashipeer, watermeloen en gedroogd fruit als bijzonder rijk aan overtollige fructose, en appel, kers, nashipeer, perzik en pruim als rijk aan sorbitol; appel en peer bevatten beide groepen. Amphia zet appel onder de fructose en abrikoos en kers onder de polyolen; Ikazia noemt appel bij de producten die in de eliminatiefase weggaan. Rozijn, dadel en gedroogde vijg vallen onder "gedroogd fruit"; verse vijg wordt apart genoemd.

  • geen melk, yoghurt, kwark of verse kaas vraagt bevestiging

    Lactose is de disacharide uit de afkorting. Monash noemt koemelk, yoghurt en zachte kazen als de hoge zuivelproducten en zegt er nadrukkelijk bij dat zuivel als geheel níet van het dieet af hoeft: boter, harde kaas, feta, brie en lactosevrije melk staan bij de lage. Amphia noemt melk en yoghurt. De lijst hierboven is die van de bron, aangevuld met de producten waarvan dit register een gemeten lactosegehalte kent dat in dezelfde orde ligt — kwark 3,8, skyr 4,2, huttenkase 3,0, ricotta 3,0, roomkaas 2,5, kookroom 4,3, slagroom 2,8 en eiwitpoeder 7,0 gram per 100 gram, tegen melk 4,7 en yoghurt 4,0. Producten die onder de 1 gram blijven staan er bewust niet in: mozzarella 0,7, roomboter 0,6, feta 0,5 en de harde kazen 0,1. Zo volgt de grens tussen wel en niet uit een waarde die in het register staat, en niet uit een indruk.

  • geen honing vraagt bevestiging

    Honing en glucose-fructosestroop zijn de twee zoetmakers die alle drie de bronnen als hoog in fructose noemen. Monash zet er in dezelfde tabel de lage tegenhangers naast: pure chocolade, ahornsiroop, rijststroop en gewone kristalsuiker. Dat is de reden dat `ahornsiroop` in dit profiel gewoon is toegestaan terwijl honing dat niet is — een verschil dat zonder bron willekeurig zou lijken.

  • let op ui en knoflook in bouillon, sauzen en kruidenmixen ter informatie

    Monash noemt bij de sauzen en smaakmakers dat dips, sauzen, marinades en dressings vaak knoflook en ui bevatten. Dit staat als bereidingsregel en niet als uitsluiting omdat het register de samenstelling van samengestelde producten niet vastlegt: van `bouillonblokje`, `groentebouillon`, `kippenbouillon`, `pesto`, `sriracha`, `kerriepoeder` en `tomatensaus` is niet vastgelegd óf er ui of knoflook in zit, en dat verschilt per merk. Uitsluiten zou een uitspraak zijn die niemand hier kan onderbouwen; niets zeggen zou het grootste lek in dit profiel stil laten. Deze zeven producten komen samen in ongeveer vijftig gerechten voor.

  • knoflookolie kan wel ter informatie

    Fructanen lossen op in water en niet in vet. Wie knoflook in olie meebakt en de knoflook daarna verwijdert, houdt de smaakstoffen over zonder de fructanen. Monash noemt dit de standaardoplossing en wijst daarnaast op in het laboratorium geteste kant-en-klare oliën. Dit staat hier omdat een uitsluitingslijst anders alleen maar wegneemt; dit is het enige punt in dit profiel dat iets teruggeeft.

Bronnen voor deze pagina

Alle teksten zijn in eigen woorden geschreven. Overgenomen zijn de feiten, niet de formuleringen — zie Bronnen.

Andere profielen

DASH Diabetes Maagverkleining Glutenvrij Histamine Sportdag Keto Koemelkvrij Koolhydraatarm Krachtsport Lactose Mediterraan Natriumarm Noten Vegan Vegetarisch

Klopt een van deze regels niet? Laat het weten — bij een dieetregel vragen we wel om een bron.

Alle regels naast elkaar Naar het weekmenu